by Dr A. Mesut Erzurumluoğlu | Principal Bioinformatician at Bicycle Therapeutics (formerly at Boehringer Ingelheim, and Univs. of Cambridge, Leicester & Bristol) – blogging since 2006. All views mine unless stated otherwise
Gönül muhabbet ister podcast bahane! 🙂 Genelde, başarılı, bilgili ve ‘cool’ insanlarla hafif konularda muhabbet ediyoruz. Twitter’da #AzIsCokLaf hashtagini kullanarak öneride bulunabilirsiniz. (Not: Yavaş konuştuğumuzu düşündüğünüz bölümlerde Spotify ya da Youtube’un 1.2x hızlandırma özelliğini kullanabilirsiniz)
Az İş Çok Laf – Bölüm 0: Tarihe meyyal halimiz neden?– Fikri Çiçek (28/11/20)
Bu bölümde, Minnesota Üniversitesinde Tarih alanında tam burslu doktora yapanFikri’ye tarihçiler için pandemi döneminin nasıl geçtiğini, neden (ÖSS’de derece yapmasına rağmen) tarih seçtiğini ve gençlere tavsiyelerini sordum. En sonda da podcast tavsiyelerimizi paylaştık. (Not: Bölümün başlığını Fikri seçti – ‘meyyal’in ne olduğunu bile bilmiyordum ben 😀 )
Bu bölümde Mesut’un 25 Kasım’da attığı (aşağıdaki) tweetin Türkiye sosyal medyasında en çok like alan tweetlerden biri olmasının nedenlerini ve Maradona’nın vefatının bize hatırlattığı diğer üzücü ünlü vefatlarını konuştuk
Ben 12 yaşındayken (2000) ailecek İngiltere'ye taşındık ve ingilizcem neredeyse sıfırdı. Bunu duyan (Karen Holman adında) Sınıf Öğretmenim, kendimi evimde hissedeyim diye tüm arkadaşlarıma Türkçe cümleler dağıtmış. Sınıfa girer-girmez arkadaşlarımın hepsi bana "Hoşgeldin" dediler
Gönül muhabbet ister podcast bahane! 🙂 Genelde, başarılı, bilgilive ‘cool’ insanlarla hafif konularda muhabbet ediyoruz. Twitter’da #AzIsCokLaf hashtagini kullanarak öneride bulunabilirsiniz. (Not: Yavaş konuştuğumuzu düşündüğünüz bölümlerde Spotify ya da Youtube’un 1.2x hızlandırma özelliğini kullanabilirsiniz)
Some Leicester landmarks (clockwise from top-left): Jewry Wall (Roman site), National Space Centre, Arch of Remembrance (located in one of my favourite parks, Victoria Park), Central Leicester (near the Clock Tower), Curve theatre, Leicester Cathedral (where Richard III is buried)and Guildhall, Welford Road Stadium (Leicester Tigers’ ground), Leicester Market (where Gary Lineker once worked as a teenager). Image source: wikipedia.org
Important Notes: I declare no conflict of interest for any of the places of interest, stores or restaurants I mention below. I also take no responsibility if you have a bad experience in/at any of my recommendations.
Don’t forget to watch these videos by ‘Visit Leicester’
It’s happened again: As I’m quite famous(!) in my circles for still living in Leicester (read ‘less-ter’ or ‘Lestah’ if prefer local language) although I work at the University of Cambridge, I once again got asked about how life in Leicester is. So it’s time for me to write a blog post and share my general views. To get a more comprehensive view, you can always read the relevant Wiki page, which has a lot of nice information but is boring to say the least 🙂
TL;DR – cut the crap and tell me why I should live in/visit Leicester!
Leicester’s famous for:
1- Being one of the most multicultural cities in the UK – you can eat fantastic Indian, Chinese, Italian and Turkish food for great prices and there’s always some festival going on (e.g. Leicester Caribbean Carnival, Diwali Day Celebrations, Comedy Festival – see list here). You can also find almost everything Indian on Melton Road or stores such as Falcon Cash & Carry
2- Its sports teams such as Leicester City FC (watch this documentary) and Leicester Tigers (one of the most successful and famous Rugby teams). Leicester Riders is also one of best basketball teams in England but the sport isn’t that popular here.
3- Its famous sites such as Richard III’s Tomb (at Leicester Cathedral), Roman settlements from two millennia ago (e.g. see Jewry Wall Museum), and the National Space Centre
4- Its famous people/bands such as Sir David Attenborough (and the Attenborough family), Gary Lineker, Prof. Sir Alec Jeffreys (see below), Kasabian, Engelbert Humperdinck, Mark Selby and many others
Sir Alec is the main reason I chose to study Genetics @uniofleicester. My father was a criminologist and he kept mentioning DNA fingerprinting and how it changed the field.
I had the privilege of being lectured by him too in 2010 (2nd year). To many years!
5- The discovery of DNA fingerprinting – which revolutionised forensic investigations – at the University of Leicester (a top 200 university) by Prof. Sir Alec Jeffreys (read about one high-profile case here)
6- Its famous exports such as Thomas Cook (who rests at Welford Rd Cemetery – see tweet below), Walkers Crisps, and Admiral Sportswear – who manufactured and marketed the first football kits in the 1970s (Quorn could also be included in this list)
One of Leicester's most famous names, Thomas Cook (d. 1892) and family's modest grave.
— A. Mesut Erzurumluoğlu (@mesuturkiye) July 25, 2020
7- Its fantastic countryside (especially Bradgate Park, Watermead Park, Beacon Hill/Outwoods, Charnwood Forest, Foxton Locks, Rutland Water, Wistow Maze) and other ‘green’ spaces (e.g. University Botanic Garden, Attenborough Arboretum, Brocks Hill Country Park, Wash Brook Nature Reserve, Shady Lane Arboretum, Barnsdale Gardens (£), Launde Abbey/Park, Aylestone Meadows, Knighton Park, Abbey Park, Stoney Cove, Spinney Hill Park).
The beautiful Heights of Abraham and Dovedale (both in different parts of Peak district), Attenborough Nature Reserve (Nottingham) and Wollaton Park (Nottingham) are also a ~50 minute drive away. West Midlands Safari Park (near Birmingham) is ~1hr 20mins away.
Bradgate Park in 2025 (Credit: Mesut Erzurumluoglu)
Knighton Park panoramic view (Credit: Kerem Aydın)
8- Its geographical location as it’s within driving distance to almost all major cities and English Heritage sites (incl. being very close to Warwick Castle, Isaac Newton and Shakespeare’s birthplaces, the historical market town of Market Harborough, and Stamford/Burghley House). Also Birmingham International Airport being ~50 mins away has been fantastic for picking up my visitors from abroad – mostly Turkey
9- Being ‘value for money‘: You can buy a flat/house in a nice neighbourhood and provide a decent life for your family with an average salary (~£2000 a month***)
(10- I don’t go to pubs much but there are some nice pubs like The Old Horse, The Grange Farm, The Landsdowne and the Marquis – but don’t take my word for the quality of their drinks)
That’s it! If you want further info and like watching videos, then I would also recommend this video on top 50 attractions in Leicester and this playlist on Leicester (or this YouTube channel on the Oral history of Leicester and the East Midlands)
Leicester City FC ‘Victory Parade’ at Victoria Park (May 2016). Image source: itv.com4.561 billion year old Barwell Meteorite displayed in Leicester MuseumAt Welford Rd Cemetery with my son Isaac – where Thomas Cook and his family also rests
Who are you to talk about Leicester?
I’m 31 at present, and although I was born in Turkey, I only lived there (in Ankara) for 6 years and 22 yearsin total in Leicester: between ages 1-7, then did my SATs (ages 12-14) and GCSEs (15-16) at Crown Hills Community College, A-Levels (16-18) at Wyggeston & Queen Elizabeth I College, undergraduate degree (19-23) and first Postdoc job (27-30) at the University of Leicester (see My Research page for details). I also met my wife, got married (at the Town Hall) and became a father in Leicester. The magical 2015-16 Premier League season happened the year I returned to Leicester to work at the University of Leicester after a 4-year stint in Bristol (ages 23-27) for a PhD at the University of Bristol. I had been watching most (and even attending some) Leicester City FC games when I used to live in Bristol between 2012 and 2015.
My photo was used in the University of Leicester Undergraduate Prospectus 2012/13, 13/14 and 14/15 (in the Biological Sciences section). See my blog post on the matter.
Since my second arrival to the UK in 2000, I’ve been very active in the Turkish/Kurdish community in Leicester, worked in many take-away shops in different parts of Leicester and even served as the President of the Turkish Society at the University of Leicester for ~2 years. I even co-setup a Sunday league football team for in 2007. Through these, I’ve met all sorts of people and taken part in many sportive, intercultural and interfaith events in Leicester – so I’m more knowledgeable than many in this regard. For example, I know that many religious groups and sects that you’ve probably never heard of have a temple/shrine in Leicester (see Leicester Council of Faith for some examples – I even met a true Shaman in one event who offered to read tarot cards for me and invited me to their place for some enlightenment 🙂 ).
Throughout the years I became a bit of an ambassador for Leicester as the city became famous – and more and more of my friends started paying a visit out of curiosity. I’ve taken >100 people/families on a Leicester tour over the last 3-4 years.
I was truly honoured to have been awarded the Future Leader (2020) award by my fellow alumni.
The city and University of Leicester have always been special for me and tonight has made them even more special. https://t.co/Fq61WEd8rb
— A. Mesut Erzurumluoğlu (@mesuturkiye) March 6, 2020
Life in Leicester for me
I like to keep it short when introducing “my second home town” (or more correctly joint-first): Leicester is a wonderful place to live in. For me it’s just the right size: not too big, not too small. It has so much to offer for any type of person – whether you like food, sports, cultural activities, the countryside or history. It’s geographically well placed so you are close to almost all cities in England – you can go to London in an hour by train which is how long it takes for most Londoners to reach somewhere in London. I made it to North London (e.g. Woodgreen) so many times in ~90 minutes by car. Add on top of all this the world-class university (that is, the University of Leicester but even DeMontfort University’s competitive in certain fields) and getting the chance to meet people of many many ethnicities/cultures and faith with virtually no violence/tension between the different communities. Not too many reasons to be unhappy 🙂
I tried some of my favourite* Indian food at Tipu Sultan and Kayal**, (Western) Chinese food at Karamay, and Turkish food at Konak. It’s also been nice to see Korean-inspired Grounded Kitchen do so well since opening their first store on Queens Road exactly where our old (TJ’s Kebab) take-away shop used to be (yes! we used to own a take-away shop like most Turks have in the UK!). There are also some fantastic cafes and book shops on/near London Road, Queens Road (esp. Loros and Clarendon Books) and St Martin’s Square.
Cavendish House ruins in Abbey Park
I really enjoy walking to the Welford Road Cemetery with my wife for its serene atmosphere or to Chaiiwala and having a nice Karak Chai. We occasionally enjoy a tandoori chicken box from Tuk Tuk Journey, a curry box from Bombay Bites, bubble tea from Hi Tea or a pizza from our favourite TJ’s (Evington Village). I should also mention the Phoenix, Curve, and the Attenborough Art Centre for their Film Festivals and interesting events.
In short, there’s so much I personally like about Leicester!
I hope this has been sufficient in convincing you to at least pay a visit, but if you have specific questions, feel free to ping me an email at m.erz@hotmail.com
The beautiful Bradgate Park with its ruins, river and deers. Image source: leicesterairport.com
Footnotes:
*As with all my blog posts, these are my views on the day of writing
**I’m being told there are some fantastic Indian restaurants (and dessert shops) on the ‘Golden Mile‘ – so should give those a try too! I also recently discovered Anmol Sweet Centre on Welford Road and their Samosas are amazing!
***My salary (after tax & other deductions) when I started working at the University of Leicester in 2015 – my first ‘proper’ job. My rent was £600 when I lived with my family (2015-19) in a 2-bedroom flat in Stoneygate (nice neighbourhood) – 20 minute walk to the University of Leicester. I then moved to a 3-bedroom house with a garden in a very nice neighbourhood (again in Stoneygate – 15 mins away from the University) and my rent is £800.
Get on the steam train from the ‘Leicester North’ station‘Peace walk’ which leads to the Arch of Remembrance in Victoria Park from University Road – where University of Leicester’s main campus is
This blog post first appeared on the Leicester Connect webpage (a platform for University of Leicester Alumni) on the 20th March 2020
Out of all the inspirational quotes on the internet, an old Sufi saying is the one that touches me the most:
“There are as many paths to God as there are souls on Earth.”
Although it is mostly used in a religious (mostly Islamic) setting, for me it carries truths that tower above this narrow meaning. It especially reminds me that we all start from different steps of the ladder, face different challenges along the way, and ultimately end up where we are because of the way we respond to those challenges, the doors that are open to us and the people we meet along the way – with the latter two we mostly cannot control.
I was kindly asked if I could write a blog post after being awarded the Future Leader Award at the 2020 Alumni Awards. I am grateful and honoured to have received the award but also acknowledge that there were at least two more people (my fellow finalists) who deserved it as much as me – if not more.
I would like to start by saying – from my experience in life and academia – that there are no objective criteria which separates those “who made it” versus those who just fell short. I got to meet plenty of people and interview panels who I felt judged me using very narrow and subjective criteria and ignored every other quality I had. It’s always nice to get the job or funding you applied for, however I never dwelled on the outcome if I did my preparation right. I would strongly recommend this approach.
I was truly honoured to have been awarded the Future Leader (2020) award by my fellow alumni.
The city and University of Leicester have always been special for me and tonight has made them even more special. https://t.co/Fq61WEd8rb
— A. Mesut Erzurumluoğlu (@mesuturkiye) March 6, 2020
Free yourself from the need for appreciation
Many academics suffer from a condition called Impostor Syndrome – simply put, doubting one’s own accomplishments and constantly fearing being exposed as a “fraud”. I can’t say I ever had it because I always thought of myself as successful in my own way and never sought confirmation from anyone. Although striving to improve myself all the time, I was happy with “just trying to do the right things” – irrespective of the outcome.
I base this belief on the fact that the people who judge us do not know the full story about us. Maybe if they did, they would look at us differently. For example, someone who is born to a middle-class English family will not be able to judge how much of a success it is for an immigrant to learn advanced-level English from scratch, get citizenship and compete for the same positions. Someone who has not had any serious health issues will not be able to comprehend what success is for a disabled person. How about a person who has managed to stay away from crime in a neighbourhood full of ignorance, hate and violence? None of these are mentioned in a CV and no one finds these people and offers them an MBE… or a job. However, this doesn’t change the fact that these people are inspirational and successful. I can only wish more people would realise this and stop treating subjective decisions about themselves or others as objective truths.
I feel privileged to be living in the UK which is a relatively meritocratic country and has a higher quality of life index compared to most. However, this also means that the competition is fiercer for “top jobs” and can mean those from underprivileged backgrounds are affected severely. One must realise this early on and respond to the challenge. The good news is that there are plenty of people out there who are willing to help and share their knowledge and experience when approached.
Believe in yourself but get help. Make friends!
I had to overcome many financial, emotional and visa issues during my undergraduate years which undoubtedly affected my performance. When I somehow graduated from the University of Leicester with a 2.1 in BSc Genetics in 2011, I did not listen to the people who thought I would not be able to make the cut in academia and started applying for PhDs. Before applying, I read all the blogs and papers that were out there about “selling yourself well” and making your CV stand out. I alwaysdid my research before taking an important step. Thankfully, I must have been at the right place at the right time as I was very fortunate to be offered a fully-funded studentship at the University of Bristol – I remember even my interview not going that well. The scholarship freed me from the shackles of financial distress as I was embarking on an academic career.
Again, doing my thorough background reading, I quickly realised that the field of Genetic Epidemiology – the field I now found myself in – required a solid foundation in medical statistics, epidemiology, bioinformatics, and programming as well as human genetics. I realised and accepted my limited expertise in these fields and got to work. I got all the help and knowledge I need from my supervisors, friends, online courses, blogs and research papers. I made sure I spent at least 2-3 hours a day on improving myself on top of working on my specific PhD project. Not keeping to myself, I was also supportive and sincere with my “PhD friends” who were on the same boat as me. I’m still close with many of my supervisors/teachers and friends. I couldn’t have achieved what I’ve achieved without their help.
Ultimate success: happiness and self-respect
In this fast-paced world, especially in academia, we continually forget that family and friends are worth more than any academic success. Although my academic papers are important to me – and I can only hope they’ll be useful to someone, somewhere, somehow – I do not spend much time thinking about my papers or PhD thesis. But I’m always longing to spend more time with my family and friends and the fact that I have them is the success of my life.
I want to finish by saying that I was very fortunate to get to where I am and achieve many milestones in the process, but it could have all turned out very differently, very easily. Yes, I triedto do the right things, but many things were out of my control. But as long as I had my friends and family, I’d like to think I would have been happy wherever I ended up.
I wrote all of these to convince you of one thing: do not let others – even senior people – define what success is for you as they do not know you and how you got to where you are. Just keep doing the rights things and, with the help and support of your loved ones, you’ll eventually get through everything in life.
Feel free to contact me!
I blog – in English and Turkish – about my research and other academia and culture-related things…
It is not the strongest of the species that survives, nor the most intelligent that survives. It is the one that is most adaptable to change – attributed to Charles Darwin
“How did you get accepted to Cambridge?”
I saw a tweet a while ago which said something along the lines of: “If you’ve been asked the same question three times, you need to write a blog post about it”. I get asked about how I got my current postdoc job at the University of Cambridge all the time. Therefore, I decided to write this document to provide a bit of a backstory as I did many things over the years which – with a bit of luck – contributed to this ‘achievement’.
It is a long document but hopefully it will be worth reading in full for all foreign PhD students, newPostdocs and undergraduates who want an introduction to the world of academia in the UK. I wish I could write it in other languages (for a Turkish version click here) to make it as easy as I can for you, but I strived to use as less jargon as possible. Although there is some UK-specific information in there, the document is mostly filled with general guidance that will be applicable to not just foreign students or those who want to study in the UK, but all PhD students and new Postdocs.
I can only hope that there are no errors and every section is complete and fully understandable but please do contact me for clarifications, suggestions and/or criticism. I thank you in advance!
To make a connection between academia in the UK and the quote attributed to Darwin above, I would say being very clever/intelligent is definitely an advantage in academia but it is not the be-all and end-all. Learning to adapt with the changing landscape (e.g. sought-after skills, priorities of funders and PIs), keeping a good relationship with your colleagues and supervisors, and being able to sell yourself is as, if not more important. Those who pay attention to this side of academia usually make things easier for themselves.
I hope the below document helps you reach the places you want to reach:
A really useful document for UK PhD students – particularly those from abroad. It's Mesut's personal take, focused on genepi, but there is some really useful stuff here. https://t.co/V4sEy5vXMQ
Twitter’da gördüm sanırım: “Aynı soru sana üç defa sorulduysa bir blog yazısı yazma vakti gelmiştir”e benzer bir cümleydi. Ben de “Cambridge Üniversitesi’ne nasıl kabul aldın?” ve benzeri sorularla pek çok defa karşılaştıktan sonra birşeyler karalamaya karar verdim. Leicester Üniversitesi’nde çalışırken bunun onda biri dahi sorulmamıştı 😉
Doktoraöğrencilerine, doktorayı yeni bitirenlere ve akademik kariyer düşünen gençlere yönelik uzun bir doküman hazırladım. Az da olsa ingilizce terimler kullandım ama merak eden herkes okuyabilsin diye elimden geldikçe azaltmaya çalıştım (Not: iyi derecede ingilizce bilmeyenlerin iyi üniversitelere girmesi, hasbel-kader girdiyse de oralarda tutunması zor).
Okuyacağınız herşey benim şahsi düşüncelerim ve hiçbirine katılmak zorunda değilsiniz. Eminim yazdıklarımda hatalar ve eksikler olacaktır; bunları da bana bildirirseniz dökümanı hep beraber geliştirmiş oluruz. Katkıda bulunanlara da bir şekilde değineceğim. Şimdiden teşekkürler!
Darwin’e atfedilen yukarıda paylaştığım hakikat dolu sözle bir bağlantı kuracak olursam, evet, bir akademisyen için çok akıllı/zeki olmak bir avantajdır. Ama oyunun kurallarını (örneğin ‘arkadaşlarım/hocalarımla aramı nasıl iyi tutarım?‘, ‘iyi makale nasıl yazılır?‘, ‘nasıl fon getiririm?‘i) öğrenmek ve onlara göre adapte olmak da en az o kadar önemli – özellikle akademide oldugu gibi ‘oyun’un kuralları devamlı degişiyorsa… İşin bu kısımlarına da vakit harcayın.
Aşağıdaki dökümanda “Doktora sürecinde nelere dikkat etmeliyim?”, İngiltere’de akademik kariyer opsiyonları, “CV ve ‘Personal statement’ nasıl hazırlanır?“, ‘mülakat anı, öncesi ve sonrası neler yapmalıyım?‘, tez yazarken dikkat edilecekler, makale yazarken dikkat edilecekler ve prosedür, “Hocanızla ilişkiniz nasıl olmalı?” gibi konularda bilgiler ve tavsiyelerim bulunuyor. Umarım yardımcı olur. İlgileneceğini düşündüğünüz arkadaşlarınıza da yollarsanız sevinirim.
Ben de soranlara "akademik eğitim ve araştırma kariyerimle ilgili geriye dönüp baktığımda, hep kritik anlarda dört ayak üzerine düşmüşüm" diyorum
Doktora ve sonrası tanıştığım arkadaş ve Hocalarımın birçoguyla samimiyim – işim düşse ya da referans istesem anında yardımcı olurlar https://t.co/l2KcyPnxwk
Rafşan Çelik’le Cambridge Üniversitesinde Akademisyen Olmak ve İngiltere’de Yaşam, Kültür ve Akademik Hayat uzerine (Instagram üzerinden*) söyleşi yaptık (3:38’de başlıyor).
Doktora arayan arkadaşlar 'Britanya’da okumak/yaşamak' adlı blog yazımdan "Anladıgım kadarıyla Ingiltere’de burslu kabul almak biraz zor"la başlayan soruya verdiğim cevabı okuyup sonra yukarıda paylaştığım dokümanı bakabilirler – böylece daha yararlı olurhttps://t.co/qzFTK0FYWA
İngiltere'de üniversitelerde bu aralar 'REF' (Research Excellence Framework) sezonu. Her 7 yılda bir İngiliz hükümeti üniversitelere belli kriterlere göre milyonlarca pound para veriyor. Bu seferki 2021'de karara bağlanacak. #ingiltere#doktora#phd#cambridge#oxford
Ingiltere’de üniversiteler – genel kurallara uyma dışında – devletten bağımsızdır. Örneğin hepsi kendi fonunu kendi bulur, yani büyük bir şirket gibi işlerler. Fakat en büyük fon 7 senede bir devletten gelir – üniversitelerin başarı seviyesine göre. Bu da onunla ilgili bir Tweet zinciri
Full house! olan bu sıcak, serbest ve samimi toplantı için teşekkür. Toplantı sonrası, Cambridge Üniversitesi'nden genç akademisyen Mesut Erzurumluoğlu'nun @mesuturkiye "İngiltere'de Akademik Kariyer"yazısı herkese dağıtıldı:https://t.co/iimDL0FkrQ
Kıymetli Prof. Hikmet Geçkil Hocamın da bu dokümanı tavsiye ettiğini gördüm ve mutlu oldum. Umarım faydalı olmuştur
Hocam bu kaynak için teşekkür etmek istiyorum, gerçekten çok faydalı. Ağustosta detaylıca okudum, CVmi ve supportive statement ımı ona göre duzenledikten sonraki başvurularimdan bir kabul aldım, bir de Oxford'tan interview offer aldım.
We – as a group – carried out the largest genome-wide association study to identify genetic variants that are associated with decreased lung function and increased risk of chronic obstructive pulmonary disease. We hope that our findings will ultimately lead to the identification of effective drug targets for COPD. Image source: University of Leicester
I remember reading somewhere that ‘if you get asked the same question three times, then write a blog post about it’. That’s what I’ve been doing so far, and the purpose of this blog post is the same: to try and provide an answer to a commonly asked question. (Important note: my answers are in no way authoritative and only meant for interested non-scientists)
As a ‘Genetic Epidemiologist’, I constantly get asked what I do and what my (replace ‘my’ with ‘our’, as I do everything within a team) research can lead to. Please see my previous post ‘Searching for “Breathtaking” genes. Literally!‘ and My Research page for short answers to these questions. In tandem to these, I am constantly asked ‘why we can’t find a ‘cure’ for (noncommunicable) diseases that affect/will affect most of us such as obesity, diabetes, cancer, COPD – although there are many scientific advancements?’. I looked around for a straight forward example, but couldn’t find one (probably didn’t look hard enough!). So I decided to write my own.
I will first try and put the question into context: We do have ‘therapies’ and ‘preventive measures’ for most diseases and sometimes making that distinction from ‘a cure’ answers their question. For example, coronary heart disease (CHD) is a major cause of death both in the UK and worldwide (see NHS page for details) but we know how we can prevent many CHD cases (e.g. lowering cholesterol, stopping smoking, regular exercise) and treat CHD patients (e.g. statins, aspirin, ACE inhibitors). However, there are currently there are no ‘cures’ for CHD. So once a person is diagnosed with CHD, it is currently impossible to cure them from it, but doctors can offer quite a few options to make their life better.
I then gave it some thought about why finding a ‘cure’ was so hard for most diseases, and came up with the below analogy of a river/sea, water dam, and a nicely functioning village/city (excuse my awful drawing!).
The first figure below sets the scene: there’s a water dam that’s keeping the river from flooding and damaging the nice village/city next to it. Now please read the caption of the below figure to make sense of how they’re related to a disease.
The river/sea is the combination of your genetic risk (e.g. you could have inherited genetic variants from your parents that increased your chances of type-2 diabetes) and environmental exposures (e.g. for type-2 diabetes, that would be being obese, eating high sugar content diet, smoking). The water dam is your immune system and/or mechanisms in your body which tame the sea of risk factors to ensure that everything in your body work fine (e.g. pancreatic islet cells have beta cells which produce insulin to lower your glucose levels back to normal levels – which would be damaging to the body’s organs if it stayed high).
So to ‘prevent’ a disease (well, flooding in this case), we could (i) make the water dam taller, (ii) make the dam stronger, and (iii) do regular checks to patch any damage done to the dam. To provide an example, for type-2 diabetes, point (i) could correspond to being ‘fit’ (or playing with your genes, which currently isn’t possible), point (ii) could correspond to staying ‘fit’, and point (iii) could correspond to having regular check-ups to see whether any preventive measures are necessary. Hope that made sense. If not, please stop reading immediately and look for other blog posts on the subject matter 🙂
Using the figure below, I wanted to then move to ‘therapy’. So as you can see, the river has flooded i.e. this individual has the disease (e.g. type-2 diabetes as above). The water dam is now not doing a good job of stopping the river and the city is in danger of being destroyed. But we have treatments: (i) The (badly drawn) water pumping trucks suck up excess water, and (ii) we have now built a second (smaller) dam to protect the houses and/or slow the flow of the water. Again, to provide an example using type-2 diabetes, water pumping trucks could be analogous to insulin or metformin injections, and the smaller dams could be changing current diet to a ‘low sugar’ version. This way we can alleviate the effects of the current and future ‘floods’.
Analogy for therapy/treatment – after being diagnosed with the disease
Finally, we move on to our main question: ‘the cure’. Using the same analogy as above, as the water dam is now dysfunctional, the only way to stop future ‘floods’ would be to design a sewage system that can mop up all water that could come towards the city. Of course the water dam and ‘old city’ was destroyed/damaged due to past floods, so we’d need to build a new functioning city to take over the job of the old one. A related real example (off the top of my head) could be to remove the damaged tissues and replace them with new ones. Genetic engineering (using CRISPR/Cas9) and/or stem cell techniques are likely to offer useful options in the future.
Analogy for cure – after being diagnosed with the disease
Hopefully it is now clear that the measures taken to prevent or treat the disease, cannot be used to cure the disease. E.g. you can build another dam in place of the old one, but the city is already destroyed so that’s not going to be of any use in curing the disease.
So to sum up, diseases like obesity, cancer, COPD are very complex diseases – in fact they’re called ‘complex diseases’ in the literature – and understanding their underlying biology is very hard (e.g. hundreds of genes and environmental exposures could combine to cause them). We’re currently identifying many causal variants but turning these findings into ‘cures’ is a challenge that we have not been able to crack yet. However, it is clear that the methods that we currently use to identify preventive measures and therapies cannot be used to identify cures.
I hope that was helpful. I’d be very happy to read your comments/suggestions and share credit with contributing scientists. Thanks for reading!
Figuratively speaking, what is the ‘worth’ of a certain academic? Between two academics, which one has had more positive academic impact than the other? How do you rank academics? And award grants, promotion, tenure etc. to the best* ones?
I’m not going to answer these questions but would like to chip in with some food for thought and suggestions.
Well; one may say: “It’s easy! Just compare their h-index and total no of citations!”
This may be an effective way to go about answering the question. Surely someone with an h-index of 30 has had more positive academic impact than someone with let’s say an h-index of 15 – and is the better candidate?
Maybe – that is if all things are equal regarding the way citations and the h-index works i.e. if both academics:
are in similar fields – as papers in certain fields receive more citations overall than papers in other fields,
are in similar stages in their careers – as comparing an early-career postdoc with an established “Prof.” wouldn’t be fair,
have similar numbers of first/equal-first or last author papers – as an academic with many middle-authorships can have excessively inflated h-indexes,
have similar number of co-authors – as it may be easier to be listed as a co-author in some fields than others and/or mean that more people will be presenting and citing the paper as their own, and
have a similar distribution of citations across the papers – as the h-index ignores highly influential papers and the total citations can be highly influenced by even just one of these (see figure below).
I may have missed other factors, but I think these are the main ones (please add a comment below).
Calculating my h-index: Although problematic (discussed here), the h-index has become the standard metric when measuring the academic output of an academic. It is calculated by sorting the publications of an academic from most to least cited, then checking whether he/she has h papers with h citations e.g. if an academic has 10 papers with ≥10 citations but not 11 papers with ≥11 citations then their h-index will be 10. It was proposed as a way to summarise the number of publications that an academic has and their academic impact (via citations) with a single number. The above citation counts were obtained from my Google Scholar page
As of 31st July 2018, I have 14 published papers – including 5 as first/equal-first author – under my belt. I have a total citation count of 316 and an h-index of 6 (225 and 5 respectively, when excluding publications marked with an asterisk in the above figure). It is fair to say that these numbers are above average for a 29-year-old postdoc. But even I’m not content with my h-index – and many established academics are definitely right not to be. I’ll try and explain why: the figure above shows the citation distribution of my 14 publications sorted by the ‘number of times cited’ from the left (highest) to right (lowest). One can easily see that the h-index (red box) captures only a small portion of the general picture (effectively, 6 x 6 i.e. 36 citations) and ignores the peak (>6 on the y-axis) and tail (>6 on the x-axis) of the publication-citation distribution. I have also included the publication year of each paper and added an asterisk (*) against the publications where I haven’t provided much input e.g. I have done almost nothing for the Warren et al (2017) paper but it constitutes almost a third of my total citations (90/316)**. The ‘ignored peak’ contains three highly cited papers to which I have made significant contributions to and the ‘ignored tail’ contains research papers that (i) I am very proud of (e.g. Erzurumluoglu et al, 2015) or (ii) are just published – thus didn’t have the time to accumulate citations. What is entirely missing from this figure are my (i) non-peer-reviewed publications (e.g. reports, articles in general science magazines), (ii) correspondence/letters to editor (e.g. my reply to a Nature News article), (iii) blog posts where I review papers or explain concepts (e.g. journal clubs), (iv) shared code/analysis pipelines, (v) my PhD thesis with potentially important unpublished results, (vi) other things in my CV (e.g. peer-review reports, some blog posts) – which are all academia-related things I am very proud of. I have seen other people’s contributions in relation to these (e.g. Prof. Graham Coop’s blog) and thought that they were more useful than even some published papers in my field. These contributions should be incorporated into ‘academic output’ measures somehow.
It is also clear that “just compare their h-index and total no of citations!” isn’t going to be fair on academics that (i) do a lot of high-quality supervision at different levels (PhD, postdoc, masters, undergrad project – which all require different skill sets and arrangements), (ii) spend extra time to make their lectures inspiring and as educative as possible to undergrad and Masters students, (iii) present at a lot of conferences, (iv) do ‘admin work’ which benefits early-career researchers (e.g. workshops, discussion sessions), (v) do a lot of blogging to explain concepts, review papers, and offer personal views on field generally, (vi) have a lot of social media presence (e.g. to give examples from my field i.e. Genetic Epidemiology, academics such as Eric Topol, Daniel MacArthur, Sek Kathiresan take time out from their busy schedules to discuss, present and debate latest papers in their fields – which I find intellectually stimulating), (vii) give a lot of interviews (TV, online media, print media) to correct misconceptions, (viii) take part in public engagement events (incl. public talks), (ix) organise (inter-disciplinary) workshops, (x) inspire youngsters to become academics working for the benefit of humankind, (xi) publish reliable reports for the public and/or corporations to use, (x) provide pro bono consultation, (xi) take part in expert panels and try very hard to make the right decisions, (xii) engage in pro bono work, (xiii) do their best to change bad habits in the academic circles (e.g. by sharing code, advocating open access publications, standing up to unfair/bad decisions whether it affects them or not), (xiv) extensively peer-review papers, (xv) help everyone who asks for help and/or reply to emails… The list could go on but I think I’ll stop there…
I acknowledge that some of the above may indirectly help increase the h-index and total citations of an individual but I don’t think any of the above are valued as much as they should be per se by universities – and something needs to change. Academics should not be treated like ‘paper machines’ until the REF*** submission period, and then ‘cash cows’ that continually bring grant money until the next REF submission cycle starts. As a result, many academics have made ‘getting their names into as many papers as possible’ their main aim – it is especially easier for senior academics, many with a tonne of middle-authorships for which they have done virtually nothing****. This is not how science and scientists should work and universities are ultimately disrespecting the tax payers’ and donors’ money. Some of the above-mentioned factors are easier to quantify than others but thought should go into acknowledging work other than (i) published papers, (ii) grant money brought in, and maybe (iii) appearing on national TV channels.
Unless an academic publishes a ‘hot paper’ as first or corresponding author – which very few have the chance and/or luck to do – and he/she becomes very famous in their field, their rank is usually dictated by the h-index and/or total citations. In fact, many scientists who have very high h-indexes (e.g. because of many middle-author papers) put this figure at the top of their publication list to prove that they’re top scientists – and unfortunately, they contribute to the problem.
People have proposed that contributions of each author are explicitly stated on each paper but this is going to present a lot of work when analysing the academic output of tens of applicants – especially when the number of publications an individual has increases. Additionally, in papers with tens or even hundreds of authors, general statements such as “this author contributed to data analysis” are going to be assigned to many authors without explicitly stating what they did to be included as a co-author – thus the utility of this proposition could also be less than expected in reality.
It’s not going to solve all the problems, but I humbly propose that a figure such as the one above be provided by Google Scholar and/or similar bibliometric databases (e.g. SCOPUS, CrossRef, Microsoft Academic, Loop) for all academics, where the papers for which the respective academic is not the first author are marked with an asterisk. The asterisks could then be manually removed by the respective academic on publications where he/she has made significant contributions (i.e. equal-first, corresponding author, equal-last author or other prominent role) but wasn’t the first author. Metrics such as the h-index and total citations could then become better measures by giving funders/decision makers the chance to filter accordingly.
Thanks for reading. Please leave your comments below if you do not agree with anything or would like to make a suggestion.
The heuristic that I think people use when calculating the worth of an early career researcher (but generally applies to all levels): ‘CV’ and ‘Skills’ are the two main contributors, with the factors highlighted in red carrying enormous weight in determining whether someone should get the job/fellowship or not. Virtually no one cares about anything that is outside what is written here – as mentioned in the post. Directly applicable: Some technical skill that the funder/Professor thinks is essential for the job; Prestige of university: where you did your PhD and/or undergrad; Funded PhD: whether your PhD was fully funded or not; Female/BME: being female and/or of BME background – this can be an advantage or a disadvantage depending on the regulations/characteristics of the university/panel, as underrepresented groups can be subjected to both positive and negative discrimination. NB: this is a simplified version and there are many factors that affect outcomes such as “who you know” and “being at the right place at the right time“.
Added on 30/10/18: I just came across ‘No, it’s not The Incentives—it’s you‘ by Tal Yarkoni about the common malpractices in academic circles, and I think it’s well worth a read.
*Making sure there’s a gender balance and that academics from BME backgrounds are not excluded from the process – as they’ve usually had to overcome more obstacles to reach the same heights.
**I have been honest about this in my applications and put this publication under “Other Publications” in my CV.
***REF stands for the ‘Research Excellence Framework’, and is the UK’s system for assessing the quality of research in higher education institutions. The last REF cycle finished in 2014 and the next one will finish in 2021 (every 7 years). Universities start planning for this 3-4 years before the submission dates and the ones ranked high in the list will receive tens of millions of pounds from the government. For example, University of Oxford (1st) received ~£150m and University of Bristol (8th) received ~£80m.
****Sometimes it’s not their fault; people add senior authors on their papers to increase their chances of getting them accepted. It’s then human nature that they’re not going to decline authorship. It sounds nice when one’s introduced in a conference etc. as having “published >100 papers with >10,000 citations” – when in reality they’ve not made significant (if any!) contributions to most of them.
PS: I also propose that acknowledgements at the bottom of papers and PhD theses be screened in some way. I’ve had colleagues who’ve helped me out a lot when learning some concepts who then moved on and did not have the chance to be a co-author on my papers. I have acknowledged them in my PhD thesis and would love to see my comments be helpful to these colleagues in some way when they apply for postdoc jobs or fellowships. Some of them did not publish many papers and acknowledgements like these could show that they not only have the ability to be of help (e.g. statistical, computational expertise), but are also easy to work with and want to help their peers.
Genetik alanının genel olarak alt-dalları. 15-20 yıl önceki “Genetik”le şimdiki genetik çok farklı ve bir sürü alt-dala ayrıldı. Belki de son 10-15 yılda ortaya çıkan Genetik Epidemiyoloji alanında çalışan ve bütün günü bilgisayar başında geçen bir araştırmacı olarak ben de “genetikçi”yim, tüm günü laboratuvarda geçen ve fare genetiği üzerine çalışan bir araştırmacı da. Not: Yazının genetikle ilgili bölümüne geçmek isterseniz direk “Bu girişten sonra asıl meselemiz olan “genetiğin reklamına” dönecek olursak…” diye başlayan kısma geçin.
Türk (ve Britanyalı) bir bilim insanı olarak halkımızın bilimle fazla ilgilenmemesine çok kızıyorum. Hatta akademisyenlerin/araştırmacıların dahi fen bilimleri ve/ya da sosyal bilimlerden çok siyasetle içli-dişli olması beni çıldırtıyor ve ülkem adına ümidimi kaybediyorum. Fakat kendi kendime “bir bilim insanı olarak bunun değişmesi için neler yapıyorum?” diye düşündüğümde haftada bir gün birkaç Türk gence özel fen/matematik/ingilizce dersi vermenin ve sağda-solda gençlere verdiğim konuşmaların dışında fazla birşey aklıma gelmiyor. Bunun üzerine “belki bir-iki kişi okur/çocuklarıyla paylaşır” düşüncesiyle bilimin her türlüsünün, özellikle de genetiğin reklamını yapan bir blog yazısı yazmaya karar verdim. Genel olarak bilim üretmenin önemi üzerine fikirlerimi sunduktan sonra, kendi alanım olan Genetik/Genetik Epidemiyoloji’ye doğru bir geçiş yapacağım. Kendim de nispeten genç ve daha yolun başında olduğum için (yaş 30) sözlerim daha çok lisans öğrencisi ve üniversite-öncesi yaşlardaki arkadaşlara yönelik olacak; hızlıca yazdığımdan daha olgun okurlarım için çiğ bir yazı olarak görünebilir. Ayrıca, istediğimden uzun bir yazı oldu maalesef. Isterseniz sonraki iki paragrafı okumadan direk “Bu girişten sonra asıl meselemiz olan “genetiğin reklamına” dönecek olursak…” diye başlayan kısma geçin.
Belki sıkıcı, yavan ve klişelerle dolu olacak ama önemli gördüğüm bir girişle başlayayım: Tüm gün siyaset, futbol/dizi ve komplo teorileri hakkında konuşan milletlerin, tüm insanlığı geçtim, kendi ülkelerine dahi bir fayda sunmaları imkansız. Bu milletler bir süre ülkenin kendi yeraltı/üstü kaynaklarından faydalanıp, onları tükettikten sonra, her alanda dışa bağımlı olmak zorunda kalırlar. Maalesef, Türkiye de bu konuda epey bir yol kaydetmiş durumda: Teknoloji, tıp ve diğer önemli bilim alanları adına çok birşey üretmediğimizden dolayı, hemen hemen her ilaç, teknoloji ve sistem/bilgiyi dışarıdan ithal ediyoruz. Haliyle belki 5 liraya üretilen elektronik eşya/sistem/ilacı 100 liraya satın alıyoruz. Ayrıca, o kadar para harcamamıza rağmen, “know-how”, yani bir işi düzgün bir şekilde yapabilme ve daha da geliştirebilme özelliğini de kazanamıyoruz. İşler böyle gittiği sürece de ilelebet fahiş fiyatlar ödemek zorunda kalacağız. Devlet insanına ve bilime (research & development) yatırım yapmadığından, ülkenin ekonomik olarak alım gücü zayıfladığı an, büyük krizler kapıdan içeri girecek ve normalden de daha büyük tavizler vermeden, bir sürü maddi-manevi sıkıntı çekilmeden ve on yıllar kaybedilmeden aşılamayacak. Özellikle biriken borçlarla gelecek nesillerin emekleri ve imkanları çalınacak. Bilimin önemine en güzel örnek iki tane dünya savaşı geçirip, ikisinde de düşman tarafından dümdüz edilmiş Almanya’nın nispeten kısa bir sürede kendine gelmesi ve şu anda dunyanın en büyük teknoloji, ilaç ve bilim üreten ülkesi olması – çünkü (dünyanın her yerinden gelmiş) bilim insanlarını baş üstünde tutan bir millet. Tüm dünya ekonomik krizle boğuşsa dahi, kendi başına ayakta kalabilecek belki de tek ülke. Bilim insanlarına atalarının yaptığı hataları analiz ettirdikten sonra, aynı hataları tekrarlamadan yollarına devam etmişler. Hem sosyal olarak, hem de teknolojik olarak gelişmişler. “Bizim atalarımız hata yapmaz” bağnazlığından kurtulup (örnek: Kemalisti de, Islamcısı da, Ulkücüsü de tiksindirici şekilde geri kafalı bu konuda), bu savaşları çıkaran ve ülkeyi her türlü krize sokan nesillere ise lanet okuyorlar. Almanya o günlerde olanlardan dolayı hala bazı ülkelere tazminat ödüyor. Biz de ise başımıza ülke olarak gelen olaylar bilimsel olarak araştırılmadığından tarih hep tekerrür ediyor – hep aynı hatalar, aynı krizler…
‘Bilimsel tartışma’ ve ‘Avamın tartışması’na basit bir örnek. “Bilimsel tartışma nasıl yapılır?” bilmeyen bir insanın hayata bakışıyla, bilmeyen arasındaki farkı az/çok ortaya koyuyor…
Bunları yazmamın sebebi ise eğer bilim insanı olmanın çok da önemli olmadığını düşünüyorsan, yanıldığını hatırlatmak içindir – her ne kadar da arkadaşlarının hepsi futbolcu olmak istese ya da etrafındaki insanlar tüm gün futbol/dizi hakkında konuşsa da… Bana göre bilim insanları dünyanın en çok ihtiyacı olduğu grup. Büyüdüğünde bakarsın: değerin Türkiye’de anlaşılmazsa, Amerika, Almanya, Ingiltere gibi dünyanın en gelişmiş ülkelerindeki gruplar değerini bilecektir. Gelişmiş dünyada her zaman iş bulabilecek bir insan olacaksın. Hele bir de her akademik grubun ihtiyacı olan bir yeteneğe sahipsen (fen bilimleri için genel bir örnek: ‘big data’ analiz/data science, sağlam istatistik bilgisi). Bu fırsatı başka hiçbir iş alanında kolay kolay bulamazsın. Ayrıca dünyaya ve hayata karşı bakışın ise çoğu insandan daha farklı ve kapsamlı olacak. Bu ise bana göre bir insanda paha biçilmez bir özellik. Hayatta sadece bilim insanlarının gördügü düzen ve desenler var ve bunların en azından bir kısmını görmeden ömür tüketmek çok büyük bir kayıp. Bu konuyu önceden paylaştığım Entelektüeller neden sevilmezler?, Din, bilim ve bilim adamları ve Duya duya gına geldi arkadaş gibi yazılarıma havale ediyorum. Özetle, ileride bir “bilim insanı” olmanızı tavsiye ediyorum.
Bir insanda 50-100 trilyon (100,000,000,000,000) hücre var (bunların %90’ı bakteri) ve inanılmaz bir şekilde, bir ignenin ucundan bile onlarca kat küçük olan (insan) hücrelerinin her birinin içinde yaklaşık 2 metre uzunluğunda DNA bulunuyor. Image source: fenogretmeni.net
Bu girişten sonra asıl meselemiz olan “genetiğin reklamına” dönecek olursak: ben çocukken genetik “geleceğin mesleği”ydi. İşin garibi şu anda da geleceğin meslekleri arasında yer alıyor. Fakat ufak bir farkla: ben çocukken, “çocukken” dediğim de daha 15 sene öncesi, genetik alanı çok genel olarak “insan genetiği/klinik genetik”, “model organizma ve hayvan/bitki genetiği” ve “adli genetik” olarak üçe ayrılıyordu ve çoğunlukla genetik denince akla beyaz önlüklü, laboratuvarda çalışan ve ufak tüplerde bazı sıvılar karıştırıp bunları değişik jellere yerleştiren insanlar akla geliyordu. Şimdi ise laboratuvarda çalışan insanlar hala olsa da, artık genel olarak laboratuvardaki işler kolaylaştığından, beyinden daha çok el mahareti önemli hale geldi ve tabir-i caizse, bu tarz “ayak işlerini” çoğunlukla akademisyen/araştırmacı olmayan “teknisyen”ler yapıyor. Akademisyenler/araştırmacılar ise asıl beyin gerektiren işlerle uğraşıyorlar ve her işlerini artık bilgisayarda hallediyorlar. Örneğin ben DNA fingerprinting’in (DNA parmak izinin) bulunduğu Leicester Üniversitesi’nde Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH) üzerine çalışan bir Genetik Epidemiyologum ve kariyerim boyunca, doktora projemin ufak bir bölümü dışında hiç laboratuvarda çalışmadım – laboratuvarda çalışmayı da hiç sevmedim. Şu anda bir araştırma görevlisi (Postdoctoral Research Associate) olarak günlük işim yüzbinlerce insanın genetik (kişi başı milyonlarca mutasyona/genetik varyanta tekabül ediyor) ve (kişinin yaş, cinsiyet, sigara içip-içmediği gibi) fenotipik datasını “süper bilgisayar”ları kullanarak istatistiki olarak analiz etmek. Bu sayede insanları KOAH’a meyilli hale getiren genleri ve varyantları tespit etmeye ve bulduğumuz genlerin arasından biri “bir KOAH ilacına netice verir mi?” diye araştırmaya çalışıyoruz. Ayrıca yaptığımız analizlerden ne çıkacağı belli olmadığı için her sabah işe kalktığımda “ya Hu yine mi iş?” diye iç geçirmiyorum. Bir buluş yaptığımız zaman ileride insanlara bir ilaç olarak dönebileceğini düşünmek ise insanı manevi olarak mutlu ediyor. Genetik Epidemiyoloji alanı, diger alanlar gibi, çok hızlı ilerlediğinden belki her hafta ses getiren bir makale çıkıyor ve onları okuyunca insanın içi açılıyor ve geleceğe dair bazı hastalıkların tamamen tedavi edilebilmesi adına umudu artıyor.
Bir ‘Circos’ çizimi (Circos plot). Teknik detaylara fazla girmeden, bu çizimde genomumuzda hangi bölgelerin KOAH tanısı için kullanılan FEV1, FVC ve FEV1/FVC’yle istatistiki olarak korelasyon gösterdigini görebiliyoruz. Çizimde bulunan her nokta – milyonlarca var – DNA’mızda bir varyanta tekabül ediyor ve noktalar yüksekse, orada bulunan genlere (isimleri dış dairede) sonraki araştırmalarımızda öncelik veriyoruz.
Bunları anlatmamın sebebi ise, diyelimki, lisede notların iyi ve üniversitede genetiği kazanma hakkı kazandın ama “kariyer olarak genetiği sevecek misin?” tam bilmiyorsun. Şimdiden sana seveceğini söyleyebilirim. Çünkü ilk figürde de göreceğin gibi genetik o kadar büyük bir alana dönüştüki Avrupa ve Amerika’da artık birçok üniversitenin Genetik departmanı Biyoloji departmanından ayrı. “Saf genetik” diye bir alan artık yok denebilir – çünkü genetiğin bir sürü birbirinden çok uzak alt-dalı (sub-field) oluştu. Bu yüzden ben de “genetikçiyim” dediğimde aslında işin kolayına kaçıyorum demektir. Genetik alanını bilen birisi bana “tamam da; genetikte hangi alandasın?” diye sorar çünkü başka bir “genetikçi”yle çok farklı konuları çalışıyor, çok farklı teknikler kullanıyor olabiliriz. Bu yüzden genetiği seçtikten sonra kendi kendine düşünmeli ve şimdi sıralayacağım alt-dallardan birine doğru ilerlemelisin:
Eğer, daha çok çocuk yaştayken ortaya çıkan, Kistik fibroz (Cystic fibrosis) ve Akdeniz atesi (Mediterranean fever) gibi 100% genetik hastalıklar üzerine çalışmalar yürütmek istersen Klinik Genetik* (Clinical Genetics) alanını düşünebilirsin;
Benim şimdi yaptığım gibi kanser, diyabet, obezite, KOAH gibi daha kompleks (hem genetik, hem sigara/alkol/hava kirliliği gibi çevresel etkenlerin önemli olduğu) hastalıkları çalışmak ve potansiyel olarak milyonlarca insanın hayatına katkı sağlama fikri hoşuna gidiyorsa Genetik Epidemiyoloji;
CSI (Crime Scene Investigation) dizisindeki gibi cinayetlerin çözümünde yer almak istiyorsan Adli genetik (Forensic genetics);
İnsanlık tarihini etkileyen eski caglardaki büyük savaşlar, göçler gibi olayları genetik ve tarihsel olarak çalışmak istiyorsan Popülasyon genetiği (Population genetics);
İnsanlar üzerinde genetik deneylere izin verilmediği için insanlardaki bazı gen/protein/biological pathway’lerin üzerine çalışmak adına (insana genetik olarak en cok benzeyen hayvanlar olan) maymun, (fizyolojik olarak insanlara çok benzedikleri ve maymunlar üzerinde calışmaya nazaran daha ucuz ve etiksel oldukları için) fare/sıçan (murine), yuvarlak kurt (nematode), sirkesineği (Drosophila melanogaster) ya da zebrabalığı (developmental biology/gelişim biyolojisi) genetiği;
Bakteriler ve menenjit gibi bakteriyel enfeksiyonları çalışma adına Bakteri genetiği (Bacterial genetics);
Virüsler ve grip virüsü gibi virüslerle ilgili enfeksiyonlarını çalışma adına Virüs genetiği (Viral genetics);
Mantarlar ve kandidiaz gibi enfeksiyonları çalışma adına Mantar genetiği (Fungal genetics);
Bitkiler üzerine çalışmak ve/ya da insan nüfusu arttığı için ileride yemek bulmanın problem olmaması adına bitkilerin verimliliğini arttırmak istiyorsan Bitki genetiği (Plant genetics);
Eski canlılar üzerine çalışmalar yürütmek istersen Paleogenetik (Palaeogenomics);
Canlıların evrimi üzerine çalışmak istersen (ilk figürde olmayan) Evrimsel genetik (Evolutionary genetics)
Çok büyük genetik dataların en iyi şekilde analiz edilmesini ve anlaşılmasını kolaylaştırmak istersen Biyoistatistik (Biostatistics) ya da
Biyoenformatik (Bioinformatics)
alanlarında çalışabilirsin. Ayrıca, yeni dönemde (büyük ihtimalle bu sistemi bulanlara Nobel kazandıracak) CRISPR-Cas9 tekniğiyle insan genlerini dahi editlemeye/düzenlemeye başlayacaklar ve bir sürü hastalığı meydana getiren mutasyonları insanların genomlarından silecekler. Klonlamadan, kök hücre teknolojilerinden, gen terapilerinden, epigenetikten vs. hiç bahsetmedim bile. Yukarıda bahsettiğim her alt-dalda inanılmaz gelişmeler oluyor ve bu yüzden bana göre genetik alanı içinde her tür insanın beğeneceği bir alt-alan bulunabilir. Bulamıyorsan, iyi araştırmıyorsun demektir.
Bu yazımda “genetikçi” (aslında genetik epidemiyolog) olduğum için genetiğin alt-dalları üzerine detaylar verdim ve reklamını yaptım ama yukarıda söylediklerim artık birçok sosyal bilim ve fen bilimi için de geçerli**. Fakat büyük devletler genetik ve biyokimya alanına çok büyük paralar akıttığı için iş ve çalışacak proje bulma sıkıntısı çekmeyeceksiniz.
Umarım biraz fedakarlık yapıp, bilim insanı olmaya karar verirsiniz; çünkü halkımızın siyasetin kısır döngüsünden kurtulmasını bana göre ancak bilim insanları ve entelektüeller sağlayabilir. Ama binde birlerden yüzde birlere çıkması ve onlara karşı bakış açısının değişmesi ve önemlerinin artması lazım. Tabi genetik alanına girmeye karar verirseniz ekstradan mutlu olurum. Umuyorumki fikir dünyanızın gelişmesiyle doğrudan etrafınızdaki insanlara ve öğrencilerinize; yazdığınız kaliteli makalelerle ise tüm insanlığa faydanız dokunacak.
Gelecek sorulara vs. göre bu tarz yazıları yazmaya devam etmek istiyorum. Okuduğunuz için teşekkür ederim.
DNA’yla ilgili ilginç anektodlar (‘DNA by the numbers’ by Life Technologies)
*Doktoramda Suudi Arabistan’daki akraba evlilikleri üzerine çalışmıştım ve yaptığım çalışmalar daha çok Klinik genetik alanına katkı sağlamıştı. Şimdi ise Genetik Epidemiyoji alanındayım. Makalelerime Google Scholar hesabımdan bakabilirsiniz.
Epidemik haline gelebilecek hastalıklar. Bunların herhangi birine çare buldugumuz vakit, milyonlarca insanın hayatını kurtarmış olacagız. (‘Emerging Threats’ graphic by Nature. Source URL: http://www.nature.com/news/how-to-beat-the-next-ebola-1.18114)
Önemli not (13/04/20): Evrim teorisine inanan, daha doğrusu, çok kuvvetli delillerin olduğunu gören/ögrenen/bilen, bir müslüman (ilgilenenler için ‘Neden ve nasıl bir müslümanım?’ bölümü en altta) ve bilim insanı olarak bu yazıyı Şubat 2018’de (bugün yazsam biraz farklı bir dil kullanırdım ama) evrime ve evrim teorisine inanmayan müslümanlar için paylaştım. Fazla genetik terim kullanmadan, herşeyi kendimce basitleştirdim (önerilere açığım)… Teknik bilgi ve detay isteyenler en yeni evrimsel biyoloji kitap ve makalelerini okumalı. İngilizce bilenler zaten benim yazımdan ziyade direkt Richard Dawkins’in ‘The Greatest Show on Earth: The Evidence for Evolution’ kitabını okusun.
Baştan sona (dipnotlar da dahil) okumayanlar lütfen cevap yazmasın çünkü özellikle giriş kısmı fazla basitleştirildiğinden yanlış anlaşılabilir.
‘Tree of life’ (Hayat ağacı) – karşılaştırmalı DNA analizi yapılarak oluşturulmuş bir figür. İnsanlar (Homo sapiens) ‘Opisthokonts/Animals’ grubunun içinde, çünkü genomumuz ve hücrelerimiz en çok onlarınkine benziyor. Hatta bize genetik olarak en yakın türlerden biri olan şempanzelerle genetik dizilişlerimiz çok yüksek oranda benzerlik gösteriyor ve bizdeki genlerin >%90′ının aşağı-yukarı aynısı onlarda da var. Ayrıca virüsten bakteriye, bitkilerden insana kadar her canlının aynı genetik malzeme/aparat/kod olan DNA’yı kullanıyor olması hala kafamın almadığı birşey ve bu – tek bir Yaratıcının olduğuna inancımı güçlendirmekle beraber – her canlının evrimsel bir ‘aile’nin bir bireyi olduğunu da kanıtlıyor (Image source URL: evolution-textbook.org)
Nerede okudum hatırlamıyorum fakat “bir soru sana üç kez sorulduysa artık blog yazısı yazma vakti gelmiştir” gibi birşey okumuştum birkaç ay önce. Hoşuma gitmişti ve “ben de zamanım oldukça böyle yapmaya çalışacağım” diye kendi kendime karar vermiştim.
Genetik mezunu olduğum ve şimdiki araştırmalarımda da insan genetiğiyle* ilgilendiğim için neredeyse her tanıştığım (özellikle islami camiadan) insan bana evrimden bahsediyor ve fikrimi soruyor. Belki de 30-40 defa aşağı-yukarı aynı şeyleri söyledim son birkaç sene içinde. Birçoğu cevabımı beğenmeyip bir daha yanıma yaklaşmadı ama olsun 😊 Önemli değil. Insanlara kendimi beğendirmeye çalışmayı yıllar önce bıraktım. Insanların da biraz başka fikirlere açık olması, “benim bildiklerim de belki yanlış olabilir” diyebilmesi lazım ama neyse; konumuz bu değil…
Evrim teorisi ve İslam dini/Tanrı inancı konusunda söylenecek çok şey olsa da kısaca fikirlerimi buraya dökmek istiyorum. Önce bilim dunyasındaki gözlemlerimi sıralayacağım, sonra da kendi fikirlerimi ekleyeceğim:
Gözlemlerime göre Avrupa’da biyoloji ve fizikle ilgilenen bilim insanları arasında evrim teorisine hiç inanmayanların sayısı belki de binde bir. Bunların hemen hemen hepsi evrim teorisini çok mantıklı buluyor ve (benim gibi) aralarında Tanrı’ya inananları dahi Tanrı’nın ilk canlıyı yarattıktan sonra diğer milyonlarca türü evrim mekanizmasını kullanarak yaratmış olabileceğine inanıyorlar. Evrim teorisini mantıklı bulmalarının sebebi ise “İslami” kesimden birçok kez duyduğum “vicdanlarında doğruyu biliyorlar ama nefislerine yenilmişler” gibi saçma-sapan bir sebepten dolayı değil, farklı metotlarla elde edilmiş tonlarca datayı analiz ettikten sonra (bir ’empiricist’ olarak) teorinin doğruluğuna gerçekten inanmalarıdır.
Bilimsel bir teoriyi yıkmanın yolları belli – yine bilimle. Ve korkmayın sizden, benden daha akıllı insanlar da bu teoriyi yıkmak ya da geliştirmek adına her tür soruyu sordular ve deneyi yaptılar. Fakat Evrim teorisi bu bilimsel ‘saldırılardan’ daha da güçlü çıktı.
Basit bir şekilde ‘Evrim’ nedir (sağ-alttaki)? Ne değildir (sağ–üstteki)? Bütün canlılarla – maymunlarla da – akrabayız ama maymundan gelmedik! Figurde de görüldüğü gibi evrim teorisine göre ortak bir atamız vardı (Source: matthewbonnan.wordpress.com). (Not: ‘Harun Yahya’ grubunun ‘Atlas of Creation/Yaratılış atlası’ adlı bir kitabı vardı ve daha 20’nci sayfada fecaat bir evrimsel ‘ara form’ tanımı vardı orada – tabi yanlış olduğunu genetik okuduktan sonra anladım: evrim varsa, sözde bir denizyıldızı başka bir balık türüne dönüşmeliydi. Ondan esinlenerek ekledim bu figürü çünkü gençken benim de tüm bilim insanlarına karşı güvenimi sarstı bu tarz kitaplar)
Bu konudaki fikirlerime gelince; öncelikle bilim öğrendikçe bize çocukluktan dayatılan (8., 9. ve 10. yüzyıldan kalma ortodoks Sünni) din anlayışının hayat ve hakikatin karşısında bayağı basit kaldığını daha net görüyor insan. Basit bir örnek olarak: itikadi olarak Ehl-i Sünnet mezheplerden biri sayılan Eşariliğin ilk ortaya çıktığı 10. yüzyıl Irak’ına gelecekten bir (müslüman) bilim insanı gelip “Hocam aslında doğmadan çocuğun cinsiyetini öğrenebiliriz, çünkü Y-kromozomu belirliyor bir çocuğun erkek ya da kız olacağını(Allah’ın yarattığı bir mekanizma bu!)” dese ve buna karşılık “sus kafir! sadece Allah bilir ve belirler herşeyi!” cevabı verilse (ve sonra da “itikadi bozuk!” ya da “fitne yayıyor!” diye taşlansa) herhalde şaşırmayız birçoğumuz. Başka (basit ve yukarıdakinden farklı) bir örnek de ‘dünyanın ve içindekilerinin sadece bizim için yaratılmış olması’. ‘Dünya’ (biyolojik manada) kesinlikle sadece ‘bizim için’ yaratılmamış, biz dünyaya adapte olmuşuz: oksijenin az olduğu dönemde dünyada insan yoktu mesela (sonradan ortaya çıktık); ormanda iki gece yalnız kalsak bizi parçalayacak veya zehirleyecek hayvan ve böcek dolu etraf – bakteri/virus/mantar türlerini saymaya bile gerek yok; kulaklarımız bile ses dalgalarını toplayabilmek için çanak anten şeklinde; örnekleri uzatmaya gerek yok… Demek istediğim, o dönemlerde (mezhep imamları gibi) ameli ve itikadi mezhepleri/sistemleri ortaya atan/geliştiren insanlar çok değerli olsalar da bugün artık ‘mızrak çuvala sığmaz oldu’. Bilimin bulduğu-bulacağı şeylere gözümüzü kapatarak bir yere varamayız – bu mantık nihai olarak Allah’ı ve sünnetini daha iyi anlamamıza engel olacaktır.
Evrim teorisi de (ortodoks Sünni) din anlayışımızı temelden sarsan buluşlardan birisi. Bilmeyenler için biraz açıklamaya çalışacağım bu blog yazımda: öncelikle “mikro” evrimin (tırnak içerisinde yazıyorum çünkü ‘mikro/makro’ diye bir ayrım yapılmıyor bilim çevrelerinde – ama insanlar böyle ikiye ayırınca daha iyi anlıyorlar) gözle dahi görülebilen bir olgu olduğunu söyleyerek başlamak istiyorum. Görsek de görmesek de (görmek istemesek de) her tür genetik olarak evrilir ve nihai olarak yaşadığı ortama adapte olur – adapte olmak zorunda yoksa tür zamanla yok olur. Basit bir örnek olarak insanlarda cilt rengi kullanılabilir: Siyahi insanlar nasıl yaşadıkları ortamlara (Afrika’nın güneşine) adapte olmuşlarsa, beyaz insanlar da kendi (az güneşli) ortamlarına adapte olmuşlardır. Bu basit şekliyle evrimdir. Örnek olsun diye: ilk atamız (bizim inancımıza göre Hz. Adem**) belki de siyahiydi. Fakat zamanla (belki binlerce sene sonra) soyundan gelen insanların genlerinde doğuştan cilt renklerini değiştiren mütasyonlar oluştu ve on binlerce yıllık zamandan sonra bembeyaz, simsiyah ve arası tonlarda insanlar ortaya çıkıverdi dünyanın dört bir yanında (detay). Fakat bu tarz evrim illa başka türlere yol açacak anlamına gelmez. Bu örnekte olduğu gibi siyahisi de, beyazı da (ve arası tonlardakiler de) insan. Başka bir örnek olarak geçen senenin grip aşısının bu sene işe yaramamasının sebebi de ‘mıkro’ evrim (mekanizma: Antigenic drift).
İlk Darwin’in bilimsel bir çerçeveye oturttuğu, sonraki 150 yılda daha da geliştirilen ve güçlenen ‘Evrim teorisi’ ise bu ve buna benzer gözlemleri kullanıp işi birkaç adım öteye taşıyor (“mikro” evrimden “makro” evrime). Çok basitleştirerek (avamca; ‘doğal seleksiyon’, ‘mütasyon’, ‘genetik kayma’, ‘gen akışı’ gibi teknik terimlere girmeden) söylersem, diyorki “nispeten böyle kısa zaman dilimlerinde (binlerce senede) bile evrim kendisini gösterebiliyorsa, milyonlarca (hatta milyarlarca) senede başka türlerin ortaya çıkmasına da sebep olabilir. Öyleyse ilk yaşam formlarının ortaya çıktığı ~3.5 milyar sene öncesinden başlayıp bugünlere doğru gelen hızlandırılmış bir film izleyebilsek, şu anda gözlemlediğimiz her canlı türünün o (bakteri gibi tek hücreli) tek atadan evrimleşerek meydana geldigini görecegiz.” Bu hipotezi desteklemek için sadece bir örnek verecek olursam: Bir kara parçası olarak ~88 milyon sene önce Hindistan altkıtasından fiziki olarak ayrılan Madagaskar adasında bulunan on binden fazla bitki türünün %90‘ından fazlasının dünyanın başka hiçbir yerinde bulunmamasının sebebi (“makro”) evrimdir – yani uzun zaman (milyonlarca yıl) boyunca genetik karışım olmadığı için Madagaskar’a adapte olan bambaşka türler oluşmuş.
Şimdi gördügümüz ya da çoktan yok olmuş milyonlarca tür arasındaki ilişkilerin tartışmaya açık spesifik tarafları olsa da – ki elinize düzgün bir evrimsel biyoloji (evolutionary biology) kitabı/makalesi alsanız bunları sıralarlar – bilimsel bir şekilde evrim teorisine toptan karşı çıkmak imkansız hale gelmiştir. Hatta bir adım öteye gidersem, evrim teorisine artık hakikat gözüyle bakan bilim insanı sayısı böyle bakmayandan kat kat daha fazla (“aslında simülasyonda yaşıyoruz” vs. diyenleri de katıyorum bu ikinci gruba). Batıda üst düzey bilim insanlarıyla hemdem olmamışlar için yazıyorum: Bu insanların çoğu inanılmaz akıllı ve açık görüşlü insanlar – hiçbiri laf olsun diye ‘evrimci’ olmuyor. Yazdıkları makaleleri anlamaya kalksak çoğumuzun ilk paragrafta başı ağrır. Fakat genellersem “Orta Doğulular” (ya da müslümanlar) olarak komplo teorilerini çok seviyoruz ve çok kaliteli insanları dahi karalamayı ve aşağı çekmeyi becerebiliyoruz. İnternette bir sürü komplo teorisi yayan sitelerde görebileceğiniz gibi “aslında Tanrı’nın var olduğunu biliyorlar ama ruhlarını Şeytan’a satmışlar; ondan evrim teorisini insanlara pompalıyorlar” tarzı palavralara inanan çok maalesef.
Bilim insanları ellerindeki bulgulara göre evrim teorisine inanıyorlar ve bu teoriyi bir “bilimsel model” olarak kullanıyorlar. Ayrıca Darwin’in 1859’da ilk defa ortaya attığı ‘Evrim teorisi’ de zamanla tabir-i caizse ‘evrilmiştir’ ve bugüne kadar yapılan genetik, paleontolojik, biyokimyasal çalışmalarla bambaşka bir hal almıştır. Yani ‘Harun Yahya’ ve benzeri sözdebilimci/bilim düşmanı grupların sık yaptıgı gibi “Darwin yerle bir edildi!” deyip bunu “evrim teorisi yerle bir edildi!” anlamına getirenlere kanmayın. İngilizler atalarına büyük saygı gösterirler ve Darwin’in ~150 sene önce söylediği birçok şeyin şimdi yanlış olduğu bilinse de, müthiş bir bilim adamı ve biyolojinin her alanına katkısı çok büyük olduğundan, sonraki bilim insanları saygılarından birçok önemli buluşu hala Darwin’e atfeder. Bu yüzden evrimsel genetik alanındaki gelişmeleri fazla takip edemeyen birisine de evrim teorisi sanki hala Darwin’in söylediği versiyonuyla kalmış gibi görünebilir. Evrim teorisi her zamankinden daha güçlü ve neredeyse yıkılmaz (bilimsel) surlar arkasında. Evrim teorisinin yanlış çıkması bilim tarihinin açık ara farkla en büyük şoku olur – bunun için binlerce makalenin yalan/yanlış cıkması gerekir ki böyle birşey imkansız, çünkü bu araştırmaları yapan sadece bir insan ya da grup degil; onlarca farklı ülkeden, yüzlerce farklı alandan (genetik, paleontoloji, veri bilimi, biyokimya) uzman yayınlıyor bu makaleleri.
Evrimi tam anlamayanların en büyük hatalarından biri de türlerin devamlı daha da kompleksleşmesi ve “mükemmelleşmesi” gerektigidir. Böyle birşey yok. Sadece bir örnek olarak Pandalarla ilgili bu (ingilizce) videoyu izleyin. Sadece Panda bile bizim “mükemmellik” anlayışımızla Allah’ın “mükemmellik” anlayışının çok farklı oldugunu gösteriyor. Panda da farklı bir “sanat” ama düz bir insan olarak baktıgımızda (haşa!) hataları çok: tüm gün bambu yiyor ama doğru düzgün sindiremiyor bile. Bu yüzden tüm gün yemek yemek ve kaka yapmak zorunda. Fazla enerjisi olmadığı için de yemek yemenin dışında günlerini uykuda geçiriyorlar.
Ben de yaklaşık on senedir genetik alanındayım ve genetikle ilgili okuduğum akademik makale/kitap sayısı bini geçmiştir. 18 yaşında, Türk insanının birçoğu gibi, evrime kesinlikle inanmayan birisi olarak çıktığım bu yolda, şimdi otuzuna dayanmış ama evrim teorisinin (çok çok yüksek ihtimalle: %99.999…) doğru olduğuna inanan birisi olarak devam ediyorum. Bunları söylerken de beş vakit namazını kılan ve Allah’ın varlığına tüm kalbiyle inanan birisi olarak söylüyorum. Bu konuda degiştigimi de söylemekten hiç gocunmuyorum. Banal olacak ama insan devamlı öğrenmeli ve inançlarını yeni bilgiler doğrultusunda sorgulamalı. Ama insanların çoğu “benim inançlarım doğru çıkmalı!” gözlügüyle bakıyor olaylara ve yanlış olma ihtimalini dahi düşünmek istemiyor – çünkü “bugüne kadar bildiklerim (büyük ihtimalle) yanlışmış” deme cesareti çok az insanda var. Benim öyle bir derdim yok; olmadı.
Evrim teorisi konusunda neden böyle düşündüğümün sebeplerini de kısaca sayarsam: Birincisi, Allah bizi (bilimle, fosillerle vs.) kandırmaya çalışmaz. Ikincisi, ne Kuran’da ne de hadiste, ilk insanların (Hz. Adem ve Havva’nın) yaratılışıyla ilgili mahiyetini tam olarak bilmediğimiz detaylar bulunsa da, insandan önceki canlılarla ilgili neredeyse hiçbir şey yok. Popülasyon genetiği alanındaki araştırmalara göre (modern) insanlar son 150-200 bin senedir bu dünyadalar. İlk canlıların ~3.5 milyar sene önce ortaya çıktığı göz önünde bulundurulursa, insanların dünyada bulunma süreleri bazı türlere nispeten çok kısadır. Eskiden olup da şimdi aramızda bulunmayan bir sürü canlının fosili bulundu (dinazorlar, trilobitler, Neandertallar gibi) – ve eldeki milyonlarca fosile bakıldığında, en geçmiş zamandan şimdiye doğru bir film şeridi gibi canlıları izleyebilsek, ilk canlıların gittikçe daha türlü hale geldiğini ve çogunun kompleksleştiklerini göreceğiz***. Din konusunda uzman değilim fakat bununla ilgili de hiçbir ayet veya hadise rastlamadım (yani “Allah milyarlarca sene önce tek hücreli canlıları yarattı; sonra şunları; sonra da dinazorları…” gibi. Bilen varsa yazsın lütfen). Bütün bunları ve evrim teorisini destekleyen bulguları**** birleştirince Allah’ın bildiğimiz-bilmediğimiz tüm canlı türlerini evrimi kullanarak yaratmış olduğuna inananlardanım.
Benim bir bilim insanı olarak amacım hakikati araştırmaktır – her insanın da böyle olması lazım ama çoğumuz bir şeye inandık mı hakikate dahi gözümüzü kapatıyoruz. Bilime gözünü kapatan, Allah’ın en önemli eserlerinden biri olan ‘kainat kitabı’na da gözünü kapatmıştır. Bilim insanlarının yaptığı gibi sorgulamadan, araştırmadan, diğer uzmanların sordukları sorular üzerine samimane kafa yormadan “benim dediğim doğru!” diyen her insan tam anlamıyla zırcahildir, kibir abidesidir – ve kibir Allah’ın en sevmediği hasletlerden biridir. Allah (kibirsiz) sorgulayan insanları sever; insan sadece sorgulayarak ‘tahkiki iman’a ulaşır.
Ben öğrendiklerim ışığında artık şu noktadayım: Allah tüm türleri (species) evrimle yaratmışsa da şaşırmam; (çok gizemli bir şekilde) direkt yaratmışsa da. Ama (“eviren”in O olduğunu varsayarsak) birinci senaryonun ikincisine nazaran çok daha güzel; akla ve Sünnetullah’a da daha uygun olduğu kanaatindeyim*****. Çünkü ~14 milyar sene önce kainat yaratılıp, bundan ~10 milyar sene sonra dünyadaki ilk canlıya hayat “üflendikten” ve (DNA, metabolizma, algılama gibi) gerekli biyolojik mekanizmalar verildikten sonra evrimle herşey yine Allah’ın akıl sır erdiremediğimiz yüce planı ve koyduğu kurallar içinde/sebep-sonuç dairesinde işlemeye devam ediyor.
Evrim teorisine inanmıyorsanız alternatif teorinizin ne olduğunu düşünmeniz lazım. Bana göre en fazla iki alternatif teoriniz olabilir: Alternatif teori 1: Tüm türler dünyanın yaşamaya elverişli hale gelmesinden, yani ~3.5 milyar yıldan beri varlar ve aynı kalmışlar. Örneğin şempanzeler, tüm dinazor türleri, insan, tüm bakteri turleri, tüm bitki türleri vs. hep vardı ve aynı kaldılar. Fakat bu ‘teori’yi yapılan araştırmalar ve bulunan fosiller desteklemiyor. Görünen, bugünkü türlerin çoğunun sonradan ortaya çıktığıdır – özellikle de çok hücreli canlıların (bkz: canlı türlerinin ortaya çıkma kronolojisi – aşagıda). Alternatif teori2: Evrim sadece diğer canlı türleri için vardı ve insan çok (çok!) sonradan dünyaya ‘ışınlandı’. Bu ‘teori’nin de sorunu, ana yazımda da belirttiğim gibi, DNAmızın birçok hayvan ve canlıyla çok yüksek benzerlikler göstermesi. Ayrıca modern insana benzer, Neandertaller ve Denisovalılar gibi çok yakın insan türlerinden aldıgımız DNA da cabası – atalarımız Afrika’dan çıktıktan sonra onlarla çiftleşmiş ve bugün Afrikalıların dışında neredeyse her millette %1-2 arası Neandertal ve Denisovalı DNAsı var. İnsan biyolojik, fizyolojik ve genetik olarak diğer canlılardan çok farklı bir yaratık olsaydı, bu tarz çiftleşmeler imkansız olmalıydı – ama değiliz!
Uzadı… Kısaca özetlemek gerekirse söylemek istediğim haddini bilen ve gerçeğin peşinde olan bir insan, bilim insanlarının saf olmadığını, çoğumuzdan daha akıllı olduklarını, (bundan bahsetmek bile utanç verici ama) komplo teoricilerin bize anlattığı gibi “aslında biliyorlar ama Şeytan’a hizmet ediyorlar” gibi bir durumun olmadığını bilmesi gerekir. Bilim modellerle ilerler ve biyoloji alanında şu andaki en iyi ‘bilimsel model’ de evrim teorisidir. Ben dahi evrim teorisini kullanarak ilk defa ya da az görülen mutasyonların proteinler üzerindeki etkilerini tahmin etmeye çalışıyorum ve kullandığım algoritmaların başarı oranı %80’lerin üzerinde.
Umarım kendimi anlatabilmişimdir. Bu konu/hamur daha çok su götürür; bu yüzden burada bırakıyorum. Bu arada insanların evrime inanıp-inanmaması beni çok ilgilendirmiyor – yazıyı entelektüel bir sorumluluk olarak gordügüm için yazdım – fakat evrim teorisi düşmanlıgı insanları bilim insanı düşmanlığına, sonra da tamamen bilim karşıtı olmaya doğru ittiğini gözümle gördüm kaç defa (ben de gençken kısmen bu gruptaydım). Böyle insanlar sonra aşı karşıtı, ve ya homeopati ve ‘düz dünya’ gibi saçmalıkların savunucusu oluyorlar. Bunu engellemek için ben de kendi çapımda bana düşeni yapmak istedim******.
Belki ilginç gelmiştir ama yazımda ateizm’den hiç bahsetmedim. Çünkü evrim teorisiyle ateizm farklı şeyler. Ateizm, tanrının olmadığına dair bir inanış, evrim teorisi ise – yukarıda bahsettiğim gibi “tüm canlıların ilk atası”nın ortaya çıkmasından sonra – şu anda dünyada bulunan milyarlarca türün neden ve nasıl ortaya çıktığını açıklamaya çalışan bilimsel bir teori/model/mekanizmadır. Her evrim teorisine inanan ateist değildir çünkü evrim teorisinin dogru olup-olmamasının Allah’ın varlığıyla bir alakası yoktur – aynı dünyanın küre olup-olmamasının da bir alakası olmaması gibi*******. Ayrıca, ateizm evrim teorisinden önce de vardı. Yarın birgün (sanmıyorum ama) evrim teorisi yanlış çıkarsa – örneğin 3.5 milyar senelik bir hayvan fosili bulunursa – ateizm yine var olacak – çünkü ateistlerin Tanrı’nın varlığına inanmamalarının en önemli sebepleri bilimselden ziyade felsefidir (birkaç örnek: neden bu kadar çok kötülük/hastalık/şiddet var? Tanrı varsa, neden saklanıyor? dinler/dindarlarda bulunan bazı hurafeler; mutlak kadir, ezeli ve ebedi bir Tanrı anlayışını “mantıksız” bulmaları). Evet; bugün ateistlerin çoğu evrim teorisine inanıyor ve bunu inanışlarını desteklemek için kullanıyorlar gibi görünüyor ama hepsi değil. Örneğin Çin’de neredeyse ülkenin tamamı ateist/Budist ama evrim teorisini gerçekten anlayanların sayısı nispeten çok azdır. Ateistlerin bakış açısını çok önemli bir ateistin perspektifinden öğrenmek isterseniz Prof. Richard Dawkins’in ‘God Delusion’ kitabını tavsiye ederim. Müslümanlar olarak bizlerin Allah’ın varlığına dair kullandığı her argümana (kendilerine göre) mantıklı cevapları var ama hepsi tartışmalı tabi.
Son olarak, benim müslüman olarak kalmamın sebebi bilim değil, Efendimiz (Sav)’in hayatı ve Kuran-ı Kerim’dir. Bugünün (her dinden) dindarlarının paçozluk ve cehaletini görünce, Efendimiz’i doğru bir şekilde tanımayan bir insanın ateist veya din düşmanı olmasını da kesinlikle yadırgamıyorum.
Okuduğunuz için teşekkür ederim. Yorumlarınızı bekliyorum…
Dipnotlar
*Şu anda Leicester Üniversitesinde (İngiltere) bir Genetik Epidemiyolog olarak çalışıyorum ve grup olarak insanlarda akciger fonksiyonunu ve kronik obstrüktif akciger hastalığını (KOAH) genetik olarak araştırıyoruz. Elimize yüzbinlerce insanın genetik ve fenotipik (yaş, cinsiyet, sigara içiyor mu?) datası geçiyor ve bu bilgileri “süper bilgisayarlar” aracılığıyla istatistiki modellere tabi tutarak (“fit” ederek) hangi genlerin iyi bir akciğer fonksiyonu veya KOAH için önemli olabileceğini bulmaya çalışıyoruz. Umuyoruz ki yaptığımız buluşlar ileride insanlara faydalı bir ilaçla sonuçlansın. Detaylari bu iki yazimda okuyabilirsiniz: Bir bilim ve genetik reklamı & Searching for “Breathtaking” genes. Literally!
**Allah, (150-200 bin sene önce dünyada yaşayan) Homo sapiens‘lerin (modern insanların) arasından ikisine Hz. Adem ve Havva’nın ruhunu ‘üflemiş’ olabilir. Bu benim için şaşırtıcı olmaz. Çünkü, objektif olarak karşılaştırdığımızda, modern insanları Neandertaller (Homo neanderthalensis) ve Denisovalılar (Denisova hominins) gibi diğer insan türlerinden, ve şempanze gibi genetik olarak yakın hayvanlardan ayıran faktörün genler ve biyolojiden çok aradaki ilim farkı olduğunu görüyoruz. Meleklerin Allah’a “Orada bozgunculuk yapacak ve kan dökecek birisini mi yaratacaksın?” sözü bu şekilde de manidar oluyor – çünkü modern insana (Homo sapiens) benzer yaratıklar da birbirlerinin kanını dökmüşlerdi.
****İngilizce bilenlere Richard Dawkins’in “The Greatest Show on Earth: The Evidence for Evolution” kitabını ve yukarıdaki “What is the evidence for evolution?” videosunu tavsiye ederim.
*****Allah bir insanı bile yaratmaya karar verdiğinde o insanı dünyaya ‘ışınlamıyor’. Anne rahminde ~9 ay geçiriyor; sonrasında da belki 20-25 yaşına kadar kendi başına bir ‘birey’ olmuyor o insan. Herşey bir süreç sonucunda yaratılıyor.
******Uydurma bir senaryo çizmek istiyorum: Örneğin, 1920’lerde yaşıyoruz… Bilim fazla ilerlememiş ve büyük bir veba salgını var. Milyonlarca insan ölüyor ve bütün imamlar hutbelerinde: “Bu işlediğiniz günahlardan dolayı Allah’ın bize gönderdiği bir beladır; çekeceksiniz başka çaresi yok!” diyor. Bir bilim insanı da çıkıp “Hayır; benim gözlemlerime göre büyük ihtimal bunun sebebi farelerden bulaşan gözle göremediğimiz birşey. Araştırmam lazım!” dese ve karşılıgında da “Ne demek yani; Allah göndermedi mi bunu? Bu adam Allah’a şirk koşan sapık bir kafirdir!” damgası yese kaçımız – “kafir” damgası yeme ve toplumdan dışlanma pahasına – o bilim insanının tarafında yer alırdık? Evrim’deki gibi ortada herkesin gözle dahi görebildiği birşey var: veba hastalığı. Fakat mekanizma olarak biri “Allah istedi; oldu“, diğeri ise “(Allah istedi/istemiş olabilir – bunu objektif olarak bilemem/kanıtlayamam – fakat) bunun biyolojik sebebi bir bakteridir” diyor.
*******Fakat ‘din anlayışımız’la bir alakası vardır. Eğer din anlayışın “dünya düzdür” diyorsa, tonlarca somut bilimsel delille küre olduğu ıspatlanmış dünyanın küre olup-olmadığını değil, din anlayışını gözden geçirmen/sorgulaman lazım.
Eldeki bulgulara göre, canlı türlerinin ortaya çıkma kronolojisi (Source: bbc.co.uk)
PS: Yıllar önce evrim teorisi ve ateizmle ilgili görüşlerimi 2009’da önce Leicester Üniversitesi öğrencilerinin hazırladığı bir gazetede, sonra da (daha uzun bir şekilde) “God of Science” adlı yazımda paylaşmıştım. O günler ateizm’le ilgili söylediklerimin çoğuna hala katılsam da, evrim teorisi konusunda tamamen değişmişim 🙂 Bunu da gururla söylüyorum. Maalesef sorgulayanların sevilmediği, dogmatik bir milletiz. Hakikatin peşinde koşmanın ve bilimin önemini anlarsak, Allah’ı daha iyi tanıyacağımızı düşünüyorum.
PPS: Yazıyı paylaştığım günün (bugün 12 Şubat’ın) dünyada “Darwin günü” olması da ayrı bir tesadüf/tevafuk.
Ek 1 (18/05/2019): Konuyla ilgili bir Twitter zinciri (thread)
Evrim teorisini anlatma konusunda başarılı bulduğum bir video daha
Kısaca ‘Neden ve nasıl bir müslümanım?’ (ama >%10 da agnostiğim) (Not: önem sırasına göre sıralanmadı)
1- (Tek) Tanrının varlığını (biliyormuş gibi) ‘hissediyor’ olmam
Özellikle baba olduktan sonra bu duygu çok arttı. Oğlumun geçtiği her aşamayı izledim ve bir insanın/canlının nasıl açıklanamaz bir mucize olduğunu gözlerimle gördüm.
(Not: Bu sebep bazen – karşılaştığım olaylar sonrasında az ya da çok – sarsılıyor ama hala önemli bir sebep benim için)
2- İslam dininin özünde çok güzel ve (alternatiflerine göre) özel bir din olması: a) Öncelikle, senin bir yaratıcın var; ona karşı mütevazı ol (Allah’a şirk koşma!) – herşeyi ondan iste (aciz bir mahluk olduğun için de mütevazı ol). b) Kısa ömrünüzde güzel işler yapmaya çalışın; sorumluluk sahibi olun (emri bil maruf, nehyi anil munker); imtihan dünyasındasın: yaptıklarından da yapmadıklarından da sorguya çekileceksin. c) Kesinlikle başkalarının hakkına girme; Allah affedicidir ama her kuluna (fakir-zengin, ünlü-ünsüz farketmiyor) çok değer veriyor – bu yüzden kendi hakkını affetse bile onların hakkını senden alacak. d) Sorgulamaya (tahkiki iman taklidi imandan daha efdal) ve ilim/bilim öğrenmeye (Kıyamet günü, âlimlerin mürekkebi şehitlerin kanından ağır gelir – Hadis) teşvik ediyor. e) Allah’ın “esma-ül hüsnası” (Halim, Rahman, Rahim, Selam gibi) sadece iyilik, sevgi ve affetme temelli değil, (Adil, Kahhar, Kabıd gibi) adalet, zorluk ve ceza temelli isimlerden de oluşuyor. Ayrıca, Batın ve Hakim isimleri de evren ve hayatın – bazı kısımları hoşumuza gitse de gitmese de – neden böyle gizemli, hatta anlaşılmaz ve hakikatinin araştırmaya değer olduğunun bir emaresi…
3- Kuran’daki bazı – bana göre direkt ilahi olduğu belli olan – ayetler: Peygamberi eleştiren/ikaz eden ayetler; “Kulları içinde ancak âlimler, Allah’ı gerektiği tarzda tazim ederler” (Fatir, 28); “İnsan, emek ve gayretinin neticesinden başka şey elde edemez” (Necm, 39); “O, insanı bir damladan yarattı. Fakat bir de bakarsın ki Rabbine apaçık bir hasım oluvermiş!” (Nahl, 4); “Allah size, emanetleri/işi ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğinizde adaletle hüküm vermenizi emreder” (Nisa, 58); “O insana kalemle yazmayı öğretendir” (Alak, 4) gibi ayetler…
Direkt ilahi olduğunu düşündüğüm bir ayet daha: Bakara 260. Hz. Ibrahim gibi ‘ulu’l azm’ bir peygamberin bile Allah’tan kalbini mütmain etmesini istemesi ve bu olayın Kuran’da yer alması çok gizemli ve derin bir ayet.
4- Birçok duygusal ya da mantıksal sebep: örneğin, a) İslam’ın yok olmamış ya da Afrika’da birkaç kabilenin inandığı bir din olmaması önemli; b) önceki büyük dinleri ve peygamberleri tasdikliyor (ya da tamamen yalanlamıyor) olması – onların da “ileride gelecek bir peygambere” işaret etmesi (örnek); c) İslamı, Hz. Muhammed gibi doğruluğu (örneğin – Duha suresinde de bahsedildiği üzere – bir süre vahiylerin kesilmesini hiçbir menfi sebeple açıklayamam) ve adaletiyle bilinenve davasına tüm kalbiyle inanmış bir peygamberin (örneğin, günde en az 5 vakit namaz ve her yıl en az bir ay oruç tutmayı hiçbir menfi sebeple açıklayamam), Hz. Ali, Hz. Ömer, Hz. Hamza, Hz. Halid bin Velid gibi ‘kimseye eyvallahı olmayan’, zamanının çok önünde ve (kendi alanlarında) başarılı figürlerin temsil etmesi de inancımın güçlenmesine katkıda bulunuyor. d) Ayrıca, Hz. Muhammed’in ‘veda hutbesi’ni verdikten ve Kuran tamamlandıktan kısa bir süre sonra vefat etmesi de önemli bir delil benim için.
5- Ateizm’in temeli olan Materyalizm’in – bana göre – bazı olguları hiçbir zaman açıklayamayacak olması: Örneğin felsefede ‘Emergent properties’ (ortaya çıkan yeni özellikler) diye bilinen olgu – mesela Hamlet, Savaş ve Barış, Karamazov Kardeşler gibi şaheserlerin yazılmasını hangi fizik kuralı ile açıklayabilirsiniz? Futbolun kuralları nereden geldi? Ortada ‘kreatif’ (ve bana göre Doğa bilimleriyle hiçbir zaman anlayamayacağımız) birşey var. İnsan şuurunun – her ne kadar fiziki alemle (beyin aracılığıyla) bağlantısı olsa da – hiçbir zaman nöroloji, kimya, algoritmalarla vs. tamamen açıklanamayacağına (ve kontrol edilemeyeceğine) inanıyorum. Yani Determinizm’e inanmıyorum; bir yöne meyilli olsak da özgür bir irademizin olduğuna inanıyorum. Ayrıca, şuurun – mahiyetini anlamadığım bir şekilde – ‘tanrısal/metafiziksel’ bir olgu olduğuna inanıyorum.
6- Herkes söylediği için artık banal oldu fakat (bizim ilmimize kıyasen, fizik, matematik, biyoloji, kimya bilgisi) sonsuz bir ilim sahibi bir zaatın anca bu kainatı yaratabileceğine inanıyorum. Bu da Islam’daki (herşeyi bilen, herşeye kadir) ‘Allah’ (‘The God’) tanımına uyuyor.
Fakat gördüğünüz gibi yukarıda saydığım nedenlerin bazıları duygusal, bazıları da mantıksal – ama hiçbiri bilimsel değil! Bunu da kabul ediyorum; agnostik kısmım da buradan geliyor. Kafamdaki birçok sorunun** cevabını bilmiyorum; çok araştırdım; sordum; bildiğini iddia edenlerin de bilmediğini üzülerek gördüm. Şunu da belirtmem lazım: insan hayatın gizemleri karşısında bazen sadece ‘bakakalıyor’. Her zaman yeni şeyler öğreniyor, gözlemliyor ve hayretler içerisinde kalıyorum. Aklımın almadığı konularda haddimi bilip, susuyorum – asla kesin konuşmamaya dikkat ediyorum ama sorgulamaya ve araştırmaya devam ediyorum.
Ayrıca – yazının başında da belirttiğim gibi – eskiden kalma İslam anlayışının da yeni bilgiler karşısında yetersiz kaldığını görüyorum*. ‘Yeni’ fikirlere ve – daha da önemlisi – cesur ilim/bilim insanlarına ihtiyaç olduğunu düşünüyorum.
Varoluşsal sancılar çekiyorum bazı geceleri – özellikle ölüm ve sonrası kafamı çok kurcalıyor. Vefat edenlerden hiçbir bilgi/geri dönüş al(a)mamamız da canımı çok sıkıyor. Orneğin, rahmetli veya başka sevdiklerimiz/saydıklarımız ne yapıyor acaba? Hiç ‘somut’ (?!) bilgisi olan var mı? Son birkaç haftada rahmetli dedemi, Isaac Newton, Cem Karaca, Barış Manço, Sokrat, Muhammad Ali, Robin Williams, Steve Irwin (liste uzun…) gibi farklı insanları da düşündüm – belki saatlerce… Görüşmelerim ve kişisel araştırmalarım sonuçsuz kaldı – tatmin edici birşey çıkmadı. Ondan bir de buradan yazmak istedim – ulaşanlara şimdiden teşekkürler
Dipnot (Kısacaneden müslümanım?)
*İslam, bugünkü (ve belki de son 600-700 yıldır) yaşandığı haliyle (kadınlara, gayrimüslimlere, azınlıklara, bilim ve felsefeye bakışıyla) evrensel bir din değil. Fakat bazı ayetlerin bile sonradan neshedildiğini göz önünde bulundurursak, fanatikler/bağnazlar tarafından sık kullanılan birçok (sahih) hadisin de sonraki hadis/sünnetlerle neshedildiğine inanıyorum. Bu yüzden bir hadis ya da ayeti kullanıp, evrensel değerlere ya da bugünkü bilime ters argümanlar üretenlere:
1- “Bu ayetin sebeb-i nüzulü neydi?” ya da “bu hadis söylendiği dönemdeki/esnadaki şartlar/kontekst neydi?”, ve
2- “O ayet/hadisten sonra bu ayet/hadisle çelişen başka bir ayet/hadis indi mi?”
diye soruyorum. Cevap veremeyenleri de kâle almıyorum…
Özellikle veda hutbesi benim için birçok konuda mihenk taşıdır, çünkü, Efendimizin (sav) en son sözlerindendir ve bugün için bile (cinsiyet ve ırk eşitliği, sosyal ve hukuki adalet, barış içinde yaşama gibi konularda) evrensel mesajlarla doludur.
Fakat şunu da unutmamak lazım: Peygamber dahi ‘zamanının çocuğuydu‘; bu yüzden insanlığın ondan alacağı çok önemli ahlaki, sosyal ve siyasi ders ve ilhamlar olsa da genetik/moleküler biyoloji, paleontoloji, kuantum fizik, kimya, astronomi, elektronik, programlama gibi alanlardaki bilimsel ve teknolojik gelişmelere “Kur’an ve Peygamber bu konularda fazla birşey söylemedi” diye göz kapamak veya önemsememek büyük bir cehalet ve insana verilen potansiyele ihanettir.
**Bazı örnekler: ‘Kader’ nedir? ‘Özgür’ irademiz var mı? Cevap ‘hayır’sa, imtihanın mantığı nedir? Cevap evetse, psikolojik sorunları olan veya (demanslı insanlar gibi) beyninde hasar oluşan insanları nasıl açıklarız? Çocuk ölümleri? Elektrik, insulin, internet, evrim teorisi (ve fosiller), quantum fiziği, aşılar (liste uzun…) gibi çok büyük buluşları peygamberlerin yapmaması ya da tartışmamasındaki hikmet nedir?
Ben 12 yaşındayken (2000) ailecek İngiltere'ye taşındık ve ingilizcem neredeyse sıfırdı. Bunu duyan (Karen Holman adında) Sınıf Öğretmenim, kendimi evimde hissedeyim diye tüm arkadaşlarıma Türkçe cümleler dağıtmış. Sınıfa girer-girmez arkadaşlarımın hepsi bana "Hoşgeldin" dediler
An ordinary blog by an ordinary bloke 